Penisillinin Kəşfi: Təsadüfi Kif Göbələyindən Milyonların Xilasına
Bir çirkli laboratoriya qabından bəşəriyyətin yoluxucu xəstəliklərə qarşı ən güclü silahı – ilk antibiotikin doğulması.
Nobel Mükafatı Təltifi (1945 — Fiziologiya və ya Tibb)
Laureatlar: Alexander Fleming, Ernst Boris Chain, Howard Florey
“Penisillinin kəşfinə və onun müxtəlif yoluxucu xəstəliklərdə müalicəvi təsirinə görə”
Evrika! (Kəşf Hekayəsi)
1928-ci ildə Aleksandr Fleminq tətilə gedərkən laboratoriyasında stafilokokk bakteriyası ilə dolu Petri qablarını yumağı unutmuşdu. Qayıdanda o gördü ki, açıq qablardan birinə göy kifs göbələyi (Penicillium notatum) düşüb və həmin kifin ətrafındakı bütün bakteriyalar əriyib yox olub!
Elmi Prinsip: Necə İşləyir?
Penisillin bakteriya hüceyrə divarının əsasını təşkil edən murein (peptidoqlikan) sintezində iştirak edən transpeptidaza fermentini bloklayır. Bakteriya bölünəndə zəif divar daxili osmotik təzyiqə tab gətirmir və partlayır. İnsan hüceyrələrində isə murein divar olmadığı üçün penisillin insan üçün təhlükəsizdir.
Həyatımıza Təsiri və Real Tətbiqi
Əvvəllər adi bir cızıq və ya pnevmoniyadan ölən yüz milyonlarla insanın həyatı xilas edildi; İkinci Dünya Müharibəsində yaralıların infeksiyadan ölməsinin qarşısı alındı.
Məktəb Dərslikləri və İmtahanlar ilə Əlaqəsi
7-ci sinif Biologiyada 'Bakteriyaların quruluşu və murein örtüyü', 8-ci sinifdə 'Mikroorqanizmlər və Kif göbələkləri' mövzularına birbaşa inteqrasiya olunur.
🎯 Bilmirdinizmi? Maraqlı Faktlar
- Fleminq kəşfini patentləşdirməkdən imtina etdi ki, dərman bütün bəşəriyyət üçün pulsuz və əlçatan olsun.
- Hazırda antibiotiklərin həddən artıq və yersiz istifadəsi 'superbakteriyaların' (dərmana dözümlü ştammların) yaranmasına gətirib çıxarır.
Özünü Sına: Pedaqoji Mini-Sınaq
SİTG standartına uyğun 3 sualla bu elmi kəşf üzrə biliklərinizi yoxlayın.
Penisillin antibiotiki bakteriyaları hansı mexanizmlə məhv edir?
Niyə antibiotiklər virus xəstəliklərinə (məsələn, qrip və ya soyuqdəymə) qarşı təsirsizdir?
Antibiotikləri həkim təyinatı olmadan yarımçıq və ya yersiz qəbul etmək hansı təhlükəyə yol açır?