Lazer və Məcburi Şüalanma: İntizamlı İşıq Süngüsü
Eynşteynin nəzəriyyəsindən doğan monoxromatik, koherent və dar paralel şüa: cərrahiyyədən kosmosa qədər tətbiq olunan işıq silahı.
Nobel Mükafatı Təltifi (1964 — Fizika)
Laureatlar: Charles H. Townes, Nikolay G. Basov, Aleksandr M. Prokhorov
“Lazer-mazer prinsipinə əsaslanan generator və gücləndiricilərin yaradılmasına gətirib çıxaran fundamental kvant elektronikası işlərinə görə”
Evrika! (Kəşf Hekayəsi)
Adi lampa işığı bütün rənglərdə və xaotik istiqamətlərdə yayılır – bu, izdihamlı küçədəki qarışıq kütlə kimidir. 1917-ci ildə Eynşteyn hesablamışdı ki, əgər həyəcanlanmış atoma həmin enerjili foton dəysə, atom məcburi olaraq onunla tam eyni fazada, eyni rəngdə və eyni istiqamətdə əkiz ikinci foton buraxacaq! 1960-cı ildə Teodor Meyman yaqut kristalından ilk lazer şüasını yandırdı: ordu kimi intizamlı bir istiqamətə addımlayan fotonlar seli!
Elmi Prinsip: Necə İşləyir?
Lazer üç hissədən ibarətdir: 1) Aktiv mühit (məsələn, yaqut və ya yarımkeçirici), 2) Qidalanma/həyəcanlandırma mənbəyi (optik nasoslama ilə invers məskunlaşma yaradılır), 3) Optik rezonator (iki paralel güzgü; biri yarımşəffaf). Fotonlar güzgülər arasında minlərlə dəfə gedib-gələrək məcburi şüalanma ilə çoxalır və yarımşəffaf güzgüdən güclü dar şüa kimi çıxır.
Həyatımıza Təsiri və Real Tətbiqi
Göz və xərçəng cərrahiyyəsi, metalların lazerlə kəsilməsi, barkod skanerləri, lazer məsafəölçənləri və lazer rabitəsi. Müasir dövrdə bu kəşf həm texnoloji innovasiyaların, həm də sənaye və tibb sahəsindəki qlobal tərəqqinin başlıca hərəkətverici qüvvələrindən biridir.
Məktəb Dərslikləri və İmtahanlar ilə Əlaqəsi
11-ci sinif Fizikada 'Lazerlərin iş prinsipi', 'Spontan və məcburi şüalanma', 'Koherentlik və monoxromatiklik' mövzuları.
🎯 Bilmirdinizmi? Maraqlı Faktlar
- LASER sözü akronimdir: 'Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation' (Şüalanmanın Məcburi Emissiyası ilə İşığın Gücləndirilməsi).
Özünü Sına: Pedaqoji Mini-Sınaq
SİTG standartına uyğun 3 sualla bu elmi kəşf üzrə biliklərinizi yoxlayın.
Lazer şüalanmasını adi közərmə lampasının işığından fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər hansılardır?
Lazerin işləməsi üçün aktiv mühitdə hansı vacib fiziki vəziyyət (şərt) yaradılmalıdır?
Lazer rezonatorunda istifadə olunan iki güzgünün rolu nədir?