Qravitasiya Dalğaları: Fəza-Zaman Qırışlarının Eşidilməsi
Eynşteynin 100 il əvvəlki nəzəri proqnozunun təsdiqi: iki nəhəng qara dəliyin toqquşmasından yaranan fəza dalğalarının Yer kürəsində tutulması.
Nobel Mükafatı Təltifi (2017 — Fizika)
Laureatlar: Rainer Weiss, Barry C. Barish, Kip S. Thorne
“LIGO detektoru və qravitasiya dalğalarının qeydə alınmasına həlledici töhfələrə görə”
Evrika! (Kəşf Hekayəsi)
1916-cı ildə Eynşteyn fəza-zamanın elastik parça kimi dalğalana biləcəyini hesablamış, lakin bu dalğaların atom nüvəsindən min dəfə kiçik titrəmə yaradacağı üçün heç vaxt ölçülə bilməyəcəyini düşünmüşdü. 14 sentyabr 2015-ci ildə 4 kilometrlik lazer interferometri (LIGO) 1.3 milyard işıq ili uzaqlıqda toqquşan iki qara dəliyin fəzada yaratdığı qırışı proton radiusundan 10 000 dəfə kiçik dəqiqliklə qeydə aldı!
Elmi Prinsip: Necə İşləyir?
L-şəkilli 4 km-lik iki vakuum borusu boyu lazer şüaları buraxılır. Qravitasiya dalğası keçəndə qolların birini sıxır, digərini uzadır. Şüalar yenidən qovuşduqda interferensiya mənzərəsi dəyişir və dalğa qeydə alınır.
Həyatımıza Təsiri və Real Tətbiqi
Astronomiyada 'qravitasiya qulağı' açıldı: elektromaqnit şüalanması buraxmayan qara dəliklər və neyron ulduzları artıq birbaşa eşidilir.
Məktəb Dərslikləri və İmtahanlar ilə Əlaqəsi
10-cu sinif Fizikada 'Mexaniki və elektromaqnit dalğalar', 11-ci sinifdə 'İşığın interferensiyası və Maykelson interferometri' mövzularına dərindən bağlıdır.
🎯 Bilmirdinizmi? Maraqlı Faktlar
- Toqquşan iki qara dəlik cəmi saniyənin onda birində 3 Günəş kütləsinə bərabər saf enerjini qravitasiya dalğalarına çevirdi – bu, həmin an bütün Kainatdakı ulduzların ümumi parlaqlığından çox idi!
Özünü Sına: Pedaqoji Mini-Sınaq
SİTG standartına uyğun 3 sualla bu elmi kəşf üzrə biliklərinizi yoxlayın.
Qravitasiya dalğaları nədir və onlar hansı sürətlə yayılır?
LIGO rəsədxanasında qravitasiya dalğasını qeydə almaq üçün hansı optik hadisədən istifadə olunur?
LIGO tərəfindən qeydə alınan ilk siqnal hansı kosmik hadisə nəticəsində yaranmışdı?