İstilik, Soyuq və Toxunma Reseptorları (TRPV1 və Piezo)
Acı istiotun yandırma hissi və dərinin toxunuşu: bədənimizin dünyanı hiss etməsini təmin edən molekulyar açarlar.
Nobel Mükafatı Təltifi (2021 — Fiziologiya və ya Tibb)
Laureatlar: David Julius, Ardem Patapoutian
“Temperatur və toxunma reseptorlarının kəşfinə görə”
Evrika! (Kəşf Hekayəsi)
Acı qırmızı bibər yeyəndə dilimiz niyə qaynar çay içmiş kimi yanır? Devid Culyus bibərdəki kapsaisin maddəsindən istifadə edərək 43°C-dən yuxarı zərərli istiliyə cavab verən TRPV1 ion kanalını kəşf etdi! Ardem Pataputian isə hüceyrəyə təzyiq edildikdə açılan Piezo1 və Piezo2 mexaniki reseptorlarını tapdı.
Elmi Prinsip: Necə İşləyir?
İstilik və ya mexaniki təzyiq ion kanalının zülal konfiqurasiyasını dəyişir. Kanal açılır, hüceyrəyə kalsium və natrium ionları axır, sinir impulsu yaranır və beyinə 'isti' və ya 'toxunuş' siqnalı çatır.
Həyatımıza Təsiri və Real Tətbiqi
Xroniki ağrıların yeni nəsil asılılıq yaratmayan dərmanlarla müalicəsi, təzyiqin tənzimlənməsi və iflic xəstələri üçün hissiyatlı protez əllərin yaradılması.
Məktəb Dərslikləri və İmtahanlar ilə Əlaqəsi
8-ci sinif Biologiyada 'Duyğu orqanları və Dəri analizatoru', 'Sinir impulsu və refleks qövsü' mövzularına tam uyğundur.
🎯 Bilmirdinizmi? Maraqlı Faktlar
- Nanənin verdiyi sərinlik hissi də mentolun TRPM8 adlı soyuq reseptorunu aldatması nəticəsində baş verir.
- Piezo kanalları sidik kisəmizin dolduğunu və ya qan damarlarımızın nə dərəcədə gərildiyini də beynimizə xəbər verir.
Özünü Sına: Pedaqoji Mini-Sınaq
SİTG standartına uyğun 3 sualla bu elmi kəşf üzrə biliklərinizi yoxlayın.
Acı bibər yediyimiz zaman yaranan yanma hissi hansı səbəbdən baş verir?
Dəriyə mexaniki toxunuş və təzyiq hissini təmin edən Piezo kanalları hüceyrədə hansı funksiyanı yerinə yetirir?
Reseptorlar tərəfindən qəbul edilən xarici qıcıq sinir sistemində nəyə çevrilir?