Ştaudinger və Makromolekullar: Sintetik Polimerlər və Plastik Əsri
Minlərlə atomun bir zəncirə düzülməsi: DNT-dən polietilenə, neylondan təbii kauçuka qədər dünyanı dəyişən polimer kimyası.
Nobel Mükafatı Təltifi (1953 — Kimya)
Laureatlar: Hermann Staudinger
“Makromolekulyar kimya sahəsindəki kəşflərinə görə”
Evrika! (Kəşf Hekayəsi)
1920-ci illərə qədər aparıcı kimyaçılar iddia edirdilər ki, 100 000-dən çox molekulyar çəkiyə malik böyük molekullar mövcud ola bilməz; kauçuk və zülallar sadəcə kiçik molekulların zəif fiziki yığıntısıdır (kolloid kolleksiyası). Hermann Ştaudinger hamının istehzasına qarşı çıxaraq sübut etdi ki, polimerlər möhkəm kovalent rabitələrlə bağlanmış minlərlə manqadan ibarət nəhəng 'makromolekullardır'!
Elmi Prinsip: Necə İşləyir?
Monomerlər iki üsulla polimerləşir: 1) Polimerləşmə reaksiyası (ikiqat rabitələrin qırılması ilə, yan məhsulsuz: n CH₂=CH₂ → (-CH₂-CH₂-)_n), 2) Polikondensləşmə reaksiyası (kiçik molekulların, məsələn suyun ayrılması ilə, məsələn neylon və ya lavsan sintezi).
Həyatımıza Təsiri və Real Tətbiqi
Bütün sintetik plastiklər, teflon, neylon parçalar, kompozit təyyarə qanadları, tibbi protezlər və süni damarlar. Müasir dövrdə bu kəşf həm texnoloji innovasiyaların, həm də sənaye və tibb sahəsindəki qlobal tərəqqinin başlıca hərəkətverici qüvvələrindən biridir.
Məktəb Dərslikləri və İmtahanlar ilə Əlaqəsi
10-11-ci sinif Üzvi Kimyada 'Yüksəkmolekullu birləşmələr', 'Polimerləşmə dərəcəsi (n)', 'Struktur vahidi və monomer' bölmələri.
🎯 Bilmirdinizmi? Maraqlı Faktlar
- Leo Bakeland 1907-ci ildə ilk tam sintetik plastik olan 'Bakelit'i ixtira edəndə onu 'Min bir istifadəsi olan material' adlandırmışdı.
Özünü Sına: Pedaqoji Mini-Sınaq
SİTG standartına uyğun 3 sualla bu elmi kəşf üzrə biliklərinizi yoxlayın.
Polietilenin alınması reaksiyası (n CH₂=CH₂ → (-CH₂-CH₂-)_n) hansı kimyəvi reaksiya növünə aiddir?
Polikondensləşmə reaksiyasının polimerləşmədən başlıca fərqi nədir?
Hermann Ştaudingerin kimya elminə gətirdiyi ən inqilabi anlayış hansı idi?