Klod Şennon və İnformasiya Nəzəriyyəsi: Bitlərin Doğulması
Qeyri-müəyyənliyin ölçülməsi və rəqəmsal dünyanın təməl vahidi olan 'bit' anlayışı: mətn, səs və videonun 0 və 1-lərə çevrilməsi.
Evrika! (Kəşf Hekayəsi)
1948-ci ilə qədər 'informasiya' qeyri-müəyyən fəlsəfi anlayış idi. Klod Şennon aşkar etdi ki, termodinamikadakı entropiya kimi, informasiyanın da dəqiq riyazi ölçüsü var: bərabər ehtimallı iki hadisədən (bəli/xeyr, 1/0) birinin seçilməsi tam 1 vahid informasiyadır! O, bu vahidə 'binaq rəqəm' (binary digit) sözlərinin birləşməsindən 'BIT' adını verdi.
Elmi Prinsip: Necə İşləyir?
Şennon düsturuna görə ehtimallı hadisələrin informasiya entropiyası H = -Σ p_i * log₂(p_i) ilə hesablanır. O həmçinin sübut etdi ki, küy olan rabitə kanallarında belə xətaları düzəldən kodlarla (məsələn, Hemminq kodları) məlumatı 100% etibarlı ötürmək mümkündür.
Həyatımıza Təsiri və Real Tətbiqi
Bütün rəqəmsal rabitə, 4G/5G mobil şəbəkələri, faylların sıxılması (ZIP, MP3, JPEG) və internet protokolları. Müasir dövrdə bu kəşf həm texnoloji innovasiyaların, həm də sənaye və tibb sahəsindəki qlobal tərəqqinin başlıca hərəkətverici qüvvələrindən biridir.
Məktəb Dərslikləri və İmtahanlar ilə Əlaqəsi
7-ci və 8-ci sinif İnformatika dərsliyinin ilk mövzusu: 'İnformasiyanın ölçü vahidləri (Bit, Bayt, KB, MB, GB)', Şennon və Xartli düsturları (N = 2^i).
🎯 Bilmirdinizmi? Maraqlı Faktlar
- Şennon Bell laboratoriyasının dəhlizlərində təktəkərli velosiped sürərək eyni vaxtda 4 topla hoqqabazlıq (juggling) edən əyləncəli dahi idi.
- O, 1950-ci ildə labirintdən çıxış yolunu özü öyrənən 'Tezey' adlı ilk mexaniki elektron siçanı yaratmışdı.
Özünü Sına: Pedaqoji Mini-Sınaq
SİTG standartına uyğun 3 sualla bu elmi kəşf üzrə biliklərinizi yoxlayın.
Bir simvolun 256 simvollu əlifbadan seçilməsi zamanı daşıdığı informasiya miqdarı neçə bitdir?
'Bit' sözünün mənşəyi hansı ingilis sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır?
Qeyri-müəyyənlik nə qədər çox olarsa, alınan xəbərin daşıdığı informasiya miqdarı necə dəyişir?